Σχόλιο προ κειμένου.
Δύο ερωτήματα στον αρθρογράφο:
1) Ζούμε ή όχι την ολοκλήρωση της φάσης του διεθνοποιημένου κεφάλαιου μετά την φάση του ¨ιμπεριαλισμού του 20ου αιώνα΄;
Σημ. “Στη θέση της παλιάς εθνικής αυτάρκειας και αυτοτέλειας έρχεται μια ολόπλευρη επικοινωνία, μια ολόπλευρη αλληλεξάρτηση των εθνών».
2) Μήπως, η ερμηνεία που δίνεις στο παραπάνω τσιτάτο δεν συνάδει με το ιστορικό σχήμα των Μαρξ – Ένγκελς (ιστορικός υλισμός): Απλά, μήπως συν– ράφεις;
Ακόμη πιο απλά: Πού αναφέρεται στο “Κομμουνιστικό Μανιφέστο” η δική σου ερμηνεία;
Σημ. Ο ιμπεριαλισμός του 20ου αιώνα δεν <<είχε>> διεθνοποιημένο κεφάλαιο αλλά εθνικές αστικές τάξεις.
Οδόφραγμα κριτικής.
Πέτρος Χαρκοβίτης Εργατικός Αγώνας
Η οικονομική κρίση δε συνιστά ένα αυτοτελές φαινόμενο, φουντώνει τις διακρατικές αντιθέσεις, φέρνει ανακατατάξεις μέσα στην ΕΕ, δυναμώνει τις ανισότιμες σχέσεις αλληλεξάρτησης”
(Συνέντευξη τύπου της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, 5/9/2012, Ριζοσπάστης, Πέμπτη 6/9/2012 σελ. 2)
Η εξάρτηση μιας χώρας από άλλες στο ιμπεριαλιστικό σύστημα υπήρξε για πολλά χρόνια κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης του ΚΚΕ για τον ελληνικό καπιταλισμό και συνδέεται άμεσα με τον καθορισμό της στρατηγικής και τακτικής του κόμματος.
Η έννοια της εξάρτησης έχει άμεση συνάφεια με μια σειρά άλλες έννοιες που συνθέτουν το σύνολο της αντίληψης ενός κομμουνιστικού κόμματος για τον καπιταλισμό της χώρας του και πώς πρέπει αυτό να δράσει για να επιτύχει τους στόχους του.
Οι έννοιες αυτές είναι : ο χαρακτήρας της επανάστασης, διακριτές φάσεις της επαναστατικής διαδικασίας (προτσές) κι αν υπάρχουν ή όχι, το καθήκον συγκρότησης (ή όχι) κοινωνικοπολιτικού μετώπου με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε κάθε ιστορική περίοδο, η συγκέντρωση δυνάμεων, η πολιτική συμμαχιών.
Όλα αυτά τα στοιχεία της πολιτικής του κομμουνιστικού κόμματος αναπτύσσονται παράλληλα και η τροποποίηση ενός απ’ αυτά επηρεάζει και τα υπόλοιπα. Για την ακρίβεια, η τροποποίηση ενός απ’ αυτά σημαίνει κάποια βαθιά αλλαγή στην αντίληψη του κόμματος για το χαρακτήρα της επανάστασης, του επαναστατικού προτσές γενικότερα.
Η έννοια της εξάρτησης εγκαταλείφθηκε σταδιακά από το ΚΚΕ από το 2000 έως τη σημερινή αρνητική συγκυρία για το κόμμα με αφανή πρόφαση ορισμένες αλλαγές στη στρατηγική του αντίληψη και αντικαταστάθηκε συνειδητά – χωρίς όμως να υπάρξει συγκεκριμένη τεκμηρίωση για την εν λόγω αλλαγή από κομματικό σώμα – με την έννοια της αλληλεξάρτησης. Η αλλαγή αυτή επομένως συμπαρέσυρε και τα υπόλοιπα οργανικά στοιχεία της ανάλυσης του ΚΚΕ, αλλά ασφαλώς, η αντικατάσταση μιας λεξούλας δεν είναι η αρχική αιτία για την μεταστροφή αυτή.
Έχει αναπτυχθεί μια ορισμένη αντιπαράθεση για το ζήτημα της εξάρτησης που ξεκινά από τους προσυνεδριακούς διαλόγους του ΚΚΕ για το 16ο, 17ο και 18ο συνέδριο και έχει επεκταθεί και σε άλλους πολιτικούς χώρους της αριστεράς.
Στο σημείωμα αυτό θα υποστηρίξουμε ότι η εισαγωγή της έννοιας της αλληλεξάρτησης στις αναλύσεις του ΚΚΕ δεν συνιστά κάποια ανάπτυξη της κοσμοθεωρίας με βάση την ιστορική και πολιτική πείρα του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, αντίθετα συνιστά θεωρητικοποίηση της αδυναμίας ή απροθυμίας του ΚΚΕ να αναλύσει ορθά τον ελληνικό καπιταλισμό και επομένως να χαράξει ορθή στρατηγική. Έχει ακουστεί και ο ισχυρισμός ότι το ΚΚΕ συνειδητά επιλέγει αυτή τη στρατηγική (μεταβάλλοντας όλα τα στοιχεία της ανάλυσής του που την επηρεάζουν) γνωρίζοντας εξ αρχής ότι είναι εσφαλμένη προκειμένου να συγκεράσει αριστερίστικες και δεξιές οπορτουνιστικές τάσεις στο εσωτερικό του ώστε να αποφύγει κάποια εσωτερική ρήξη ή για να συγκαλύψει με αριστερίστικο τρόπο κάποια βαθιά δεξιά στροφή του ως προς τις πραγματικές επιδιώξεις της ηγετικής πλειοψηφίας. Η κατα τα άλλα λογική αυτή άποψη αυτή είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί με βάση τον κομματικό τύπο.
Η ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Η έννοια της αλληλεξάρτησης εμφανίζεται συστηματικά σε σειρά τεσσάρων άρθρων της στήλης “Ιδεολογία” του “Ριζοσπάστη” που υπογράφονται από κάποιον “Λ.”από τις 20/2/2005 έως 13/3/2005, με το πρώτο άρθρο της σειράς να δημοσιεύεται την ίδια ημερομηνία δημοσίευσης της πολιτικής απόφασης του 17ου Συνεδρίου που είχε ήδη αποφανθεί ότι η θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα εξακολουθεί να είναι “ενδιάμεση και εξαρτημένη”.
Το πρώτο άρθρο της σειράς (20/2/2005) έχει τίτλο “για την αλληλεξάρτηση των καπιταλιστικών οικονομιών”. Ο αρθρογράφος εισάγει την έννοια βασιζόμενος σε απόσπασμα των Μάρξ-Ένγκελς από το “Κομμουνιστικό Μανιφέστο”: “Στη θέση της παλιάς εθνικής αυτάρκειας και αυτοτέλειας έρχεται μια ολόπλευρη επικοινωνία, μια ολόπλευρη αλληλεξάρτηση των εθνών».
Το συγκεκριμένο απόσπασμα από το έργο των Μαρξ – Ένγκελς αναφέρεται στο πρωτόγνωρο φαινόμενο της διεθνοποίησης του κεφαλαίου και της εξελισσόμενης αλλαγής στο κοινωνικοπολιτικό εποικοδόμημα που έμελλε να αλλάξει τον χάρτη των συνόρων των διαφόρων εθνών στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι την εποχή αυτή που γράφτηκε το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, στα τέλη του πρώτου μισού του 19ου αιώνα, μετά τη μεγάλη Γαλλική Επανάσταση που υπήρξε η κορυφαία αστική επανάσταση και επιτάχυνε τις αστικές επαναστάσεις που ακολούθησαν (και με τη γενική επικράτηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής), η έννοια έθνους-κράτους δεν είχε τα ίδια χαρακτηριστικά που είχε την εποχή του ιμπεριαλισμού, επιβίωναν ακόμα– παρά την επιταχυνόμενη φθορά τους – οι αυτοκρατορίες που είναι ο χαρακτηριστικός κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός της φεουδαρχίας: Ρωσική, Οθωμανική, Αυστροουγγρική, μεταβατικές ομοσπονδιακές κρατικές μορφές των Γερμανικών εθνών κλπ.
Η αλληλεξάρτηση των εθνών όπως την εννοούν οι Μαρξ – Ένγκελς αφορά στην επιτακτική ανάγκη των αστικών τάξεων, μέσω των αναπτυσσόμενων εμπορευματικών σχέσεων αναμεταξύ τους αλλά και την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, να υπερβούν τον φεουδαρχικό κοινωνικοοικονομικό σχηματισμό που αντικειμενικά παρεμπόδιζε τη διευρυμένη αναπαραγωγή κεφαλαίου.
Επομένως, η αναφορά στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο απ’ όπου αποσπάται μια συγκεκριμένη λεξούλα για να περιγράψει μια κατάσταση ανάμεσα στα σύγχρονα έθνη και τις σύγχρονες μορφές κράτους την εποχή του ιμπεριαλισμού και του χρηματιστικού κεφαλαίου, είναι άστοχη και ασαφής και συνιστά έναν κακό και χοντροκομμένο μαρξισμό που μοιάζει με τις εκλεκτικιστικές αστικές στρεβλώσεις του μαρξισμού.
Ο ίδιος ο αρθρογράφος υποστηρίζει:
“το φαινόμενο της αλληλοδιαπλοκής και αλληλεξάρτησης των καπιταλιστικών οικονομιών, δηλαδή η καπιταλιστική διεθνοποίηση εντείνεται με το πέρασμα από τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό στον μονοπωλιακό και οι μορφές εκδήλωσής της ακολουθούν την πορεία εξέλιξης του καπιταλισμού”
“Το αποικιοκρατικό σύστημα ήταν μια ορισμένη μορφή ενσάρκωσης της καπιταλιστικής διεθνοποίησης, στην εποχή που ο καπιταλισμός ορμητικά διεκδικούσε την εδραίωσή του. Στην εποχή που, λόγω της ανισόμετρης ανάπτυξης του καπιταλισμού, δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί η διαδικασία διαμόρφωσης των αστικών εθνικών κρατών στις άλλες ηπείρους και η εξάλειψη των φεουδαρχικών υπολειμμάτων.”
“Το ζήτημα της εξάρτησης καπιταλιστικών κρατών σε υποδεέστερη θέση στην πυραμίδα του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος δεν μπορούμε να το εξετάζουμε έξω από την αλληλεξάρτηση των ισχυρών καπιταλιστικών κρατών με τα υποδεέστερα. Το ισχυρό κράτος, δηλαδή η ισχυρή καπιταλιστική οικονομία, έχει ανάγκη την υποδεέστερη. Χωρίς αυτήν, χωρίς την εξαγωγή κεφαλαίων και εμπορευμάτων σ’ αυτήν, το κεφάλαιο δυσκολεύεται στην αναπαραγωγή του. Το ίδιο, βεβαίως, ισχύει και για την υποδεέστερη. Χωρίς τη διαπλοκή της με την ισχυρή καπιταλιστική οικονομία κινδυνεύει.”
Το κείμενο ολοκληρώνει με την εξής φράση: “Η κατάργηση του καπιταλισμού θα καταργήσει και την εξάρτηση”
Το δεύτερο άρθρο της σειράς (27/2/2005) φέρει τον τίτλο “υποδεέστερη και εξαρτημένη σχέση στο ιμπεριαλιστικό σύστημα”. Στα άρθρα γενικά δεν καταργείται αμέσως ο όρος “εξαρτημένος-η”.
“…η πολιτική που εφαρμόζεται από τις αστικές κυβερνήσεις στην Ελλάδα, και η εσωτερική και η εξωτερική, αντανακλά και την υποδεέστερη και εξαρτημένη θέση του ελληνικού καπιταλισμού και οι όποιες επιλογές εμφανίζονται ως «αναγκαστική εφαρμογή», με την έννοια ότι οι αστικές κυβερνήσεις δεν αντιτάσσονται σ’ αυτές, παρά τη φαινομενικά αρνητική επίδραση στη χώρα, είναι συνειδητές επιλογές που προκύπτουν από τη θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα και ωφελούν τα συμφέροντα του κεφαλαίου γενικά.”
Η “εξαρτημένη Ελλάδα” εδώ αντικαθίσταται με τον “εξαρτημένο Ελληνικό καπιταλισμό” με την προφανή παραδοχή ότι, οι επιλογές της αστικής τάξης σε μια χώρα γίνεται με γνώμονα το συμφέρον της, επομένως και οι επιλογές του πολιτικού προσωπικού της αστικής τάξης, των αστικών κυβερνήσεων δεν γίνονται λόγω εξαναγκασμών αλλά με τη συμμετοχή και τη συναίνεσή τους.
Ακολουθούν άλλα δυο άρθρα, το τρίτο άρθρο (6/3/2005) φέρει τίτλο “για την εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων” και το τέταρτο άρθρο (13/5/2005) “η αλληλεπίδραση εθνικου-διεθνικού και η εξάρτηση”
“Αν εξαλειφθεί η εξάρτηση του ελληνικού καπιταλισμού θα καταργηθούν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, που είναι η πηγή των δεινών των λαϊκών στρωμάτων, αφού είναι εκμεταλλευτικές σχέσεις;
Επομένως, αυτό που πρέπει να ενδιαφέρει πρωταρχικά το κίνημα της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, είναι η κατάργηση της οικονομικής βάσης, του καπιταλισμού, και όχι μόνο η κατάργηση των ανισότιμων πολιτικών σχέσεων, που σε τελευταία ανάλυση, ακολουθούν τη νομοτελειακή πορεία του καπιταλισμού, λόγω της νομοτελειακής πορείας της καπιταλιστικής διεθνοποίησης σε συνθήκες αντικειμενικά ανισόμετρης ανάπτυξης. Η κατάργηση του καπιταλισμού θα καταργήσει και την εξάρτηση.”
Η ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία, με απαράλλαχτο το λεξιλόγιο μάλιστα επανεμφανίζεται στις (25/1/2009) σε άρθρο ανοιχτά υπογεγραμμένο από τον Στέφανο Λουκά, μέλος του ΠΓ, κατά την περίοδο του Προσυνεδριακού Διαλόγου για το 18ο Συνέδριο (1).
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο επιπλέον ιστορικά ντοκουμέντα που κάνουν λόγο για την “αλληλεξάρτηση” των οποίων η προέλευση και ιδεολογική ταυτότητα είναι απολύτως χαρακτηριστικά:
Το πρώτο είναι τμήμα από την εισήγηση του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο 27ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ:
“Η πορεία της ιστορίας, της κοινωνικής προόδου, απαιτεί ολοένα και πιο επίμονα την εποικοδομητική δημιουργική κοινή δράση των κρατών και λαών στην κλίμακα ολόκληρου του πλανήτη μας. Όχι μόνο απαιτεί, αλλά και δημιουργεί τις απαραίτητες πολιτικές, κοινωνικές και υλικές προϋποθέσεις γι’ αυτό.
Μια τέτοια κοινή δράση είναι απαραίτητη για να αποτραπεί η πυρηνική καταστροφή και να επιβιώσει ο πολιτισμός. Είναι απαραίτητη, ώστε και άλλα πανανθρώπινα προβλήματα που γίνονται συνεχώς οξύτερα να λυθούν επίσης από κοινού, προς το συμφέρον όλων. Η διαλεκτική της σημερινής εξέλιξης συνίσταται σ’ ένα συνδυασμό συναγωνισμού κι αντιπαράθεσης μεταξύ των δυο συστημάτων σε μια αυξανόμενη τάση προς την αλληλεξάρτηση των χωρών της διεθνούς κοινότητας. Έτσι ακριβώς, μέσα από την πάλη των αντιθέτων, δύσκολα κι ως ένα βαθμό ψηλαφιστά, διαμορφώνεται ο αντιφατικός αλλά αλληλοεξαρτούμενος και κατα πολύ ενιαίος κόσμος”. (η υπογράμμιση απ’ το πρωτότυπο, Μ. Γκορμπατσόφ, Πολιτική Εισήγηση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ στο 27ο Συνέδριο του Κόμματος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1986)
Το άλλο ντοκουμέντο αφορά στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Φλεβάρης 91) στο οποίο ήταν έντονη η πίεση από τις οπορτουνιστικές δυνάμεις που αποσπάστηκαν απ’ το ΚΚΕ και οδήγησαν αμέσως στη διεξαγωγή του 14ου Συνεδρίου το Δεκέμβρη του ίδιου έτους. Η πολιτική απόφαση που συνδιαμορφώθηκε απ’ τις αντιτιθέμενες “τάσεις” στο εσωτερικό του κόμματος είναι μια απέλπιδα προσπάθεια συγκερασμού αντίθετων απόψεων. Χαρακτηριστική είναι η θέση 5:“Η διαρθρωτική αναπροσαρμογή και οι αντιθέσεις του καπιταλιστικού συστήματος”:
“Οι αλλαγές που συντελούνται στην εποχή μας δεν μεταβάλλουν τη φύση του καπιταλισμού. Η κοινωνικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας έχει διευρυνθεί σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα οδηγώντας στην ένταση της αλληλεξάρτησης και στο βάθεμα του καταμερισμού της εργασίας.” (Προγραμματικά Ντοκουμέντα, σελ. 406)
Η έννοια “αλληλεξάρτηση” εξαφανίζεται αμέσως μετά στο 14ο συνέδριο όπου, παρά τις όποιες φραστικές εκτροπές η θέση περί εξαρτημένης Ελλάδας δεν αλλάζει και επανέρχεται με τα κείμενα που αναφέραμε πιο πάνω. Οι ρίζες επομένως της έννοιας αυτής βρίσκονται, αφ’ ενός μεν στον αρχειομαρξισμό και τον νεοτροτσκισμό, αφ’ ετέρου στην Γκορμπατσοφική περίοδο της αντεπανάστασης και της διάσπασης του ΚΚΕ.(2)
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Στα προαναφερθέντα κείμενα που εισάγουν ημι-επίσημα την έννοια της αλληλεξάρτησης ένα είναι το χαρακτηριστικό τους: ενώ ο πυρήνας τους είναι ο μονοπωλιακός καπιταλισμός, ο καπιταλισμός την περίοδο του ιμπεριαλισμού, δεν υπάρχει απολύτως καμμία αναφορά στο έργο του Λένιν “ο ιμπεριαλισμός, το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού” που συνιστά τη βασικότερη συνεισφορά του Λένιν στην κοσμοθεωρία, την παραπέρα ανάπτυξή της, το βασικό λόγο για τον οποίο η κοσμοθεωρία έλαβε το δεύτερο συνθετικό της ως “μαρξισμός-λενινισμός”. Είναι αδιανόητο, σε ένα μαρξιστικό-λενινιστικό κόμμα να αφαιρείται ως εργαλείο ανάλυσης της εκάστοτε κοινωνίας η λενινιστική παρακαταθήκη ως συμπύκνωση της πείρας του κομμουνιστικού κινήματος την εποχή των μπολσεβίκων.
Η μήτρα αυτών των άρθρων του ανώνυμου “Λ.”, είναι μια διάλεξη του ΠΓ με τίτλο“Ιδεολογικά ζητήματα σχετικά με την καπιταλιστική οικονομία” που δημοσιεύτηκε στην ΚΟΜΕΠ, (τ.2, 2002) και στην οποία κάνει μια-δυο αναφορές ο αρθρογράφος. Στη διάλεξη αυτή, παρά τον γενικά σωστό αξόνά της πάνω σε ζητήματα εξέλιξης του καπιταλισμού (ώστε να μην έρθουν σε σύγκρουση με τους άξονες του Προγράμματος του κόμματος) υπάρχει το σπέρμα της αμφισβήτησης του ίδιου του Λένιν όσον αφορά τη συνεισφορά του στην ανάπτυξη της κοσμοθεωρίας (3)
Αναφέρεται στην εισαγωγή:
“Ο Λένιν στο έργο του, λόγω και των συγκεκριμένων αναγκών της εποχής του, για την πραγματοποίηση της σοσιαλιστικής επανάστασης και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, προχωρά σε συγκεκριμένες αναλύσεις όσον αφορά την ανισόμετρη ανάπτυξη, τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, τη θέση χωρών στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα.” Εδώ αναφαίνεται μια ορισμένη αποστασιοποίηση από το έργο του Λένιν με γνώμονα “τις συγκεκριμένες ανάγκες της εποχής του”.
Παρακάτω στο κεφάλαιο με τίτλο “βασικοί δείκτες… κλπ” αφού πρώτα γίνεται αναφορά στην “συμβατική” ιστορική περιοδολόγηση του καπιταλισμού που υιοθετήθηκε απ’ τον Λένιν (ενώ πιο πάνω γίνεται και εικονική κριτική σε κάποιους “αντιλενινιστές” οπορτουνιστές) καταλήγει:
“Στο «Κεφάλαιο» διερευνώνται οι οικονομικές μορφές, η μετοχική επιχείρηση, το συνεταιριστικό εργοστάσιο, που πιστοποιούν ότι η εξέλιξη των σχέσεων παραγωγής έφτασε σε ένα ανώτατο στάδιο, επομένως δεν υπάρχει άλλο περιθώριο αλλαγής μορφής για να «χωρέσουν» τις αναπτυσσόμενες παραγωγικές δυνάμεις. Πρόκειται για την έναρξη του ανώτατου σταδίου του καπιταλισμού, του ιμπεριαλισμού ή της εποχής του χρηματιστικού κεφαλαίου.
Η συμβολή του Μαρξ είναι καθοριστική γιατί αναφέρεται στην εξέλιξη του κοινωνικού πυρήνα, της σχέσης παραγωγής (…) Με άλλα λόγια όλα εκείνα τα στοιχεία που εμφανίζονται αργότερα στην οικονομική ανάλυση του ιμπεριαλισμού από το Λένιν και άλλους μαρξιστές”.
Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε καμμιά ουσιαστική συμβολή του Λένιν στην κοσμοθεωρία καθώς τα είχε πει όλα ήδη ο Μαρξ (που αυτό είναι η μισή αλήθεια) κι έτσι κι ο Λένιν κατατάσσεται στο σωρό των “άλλων” μαρξιστών.
Η έμμεση άρνηση του έργου του Λένιν συνιστά άρνηση της επεξεργασίας του για τον Ιμπεριαλισμό της εποχή του χρηματιστικού κεφαλαίου, ή ακριβέστερα (όσον αφορά τη σημερινή ανάλυση του ΚΚΕ) διαστρέβλωση της έννοιας του Ιμπεριαλισμού. Ο αντι-λενινισμός στο κομμουνιστικό κίνημα υπήρξε η βάση του ευρω-κομμουνισμού και η αμφισβήτηση των επεξεργασιών του σχετικά με τον Ιμπεριαλισμό εκπροσωπήθηκε στην Ελλάδα από το περιοδικό “Θέσεις” και τον κορυφαίο ιδεολογικό εκπρόσωπο του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ Γιάννη Μηλιό (4)
Δεν είναι τυχαίο που η “Σύγχρονη Εποχή”, ο κομματικός εκδοτικός οίκος τα τελευταία χρόνια έχει εκδώσει συλλογές έργων αποκλειστικά των Μαρξ – Ένγκελς (“Κείμενα για την οικονομική κρίση”, “Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας” Κ. Μαρξ,“Κείμενα για την οικονομία και την πολιτική” Φ. Ένγκελς) αποσπασμένα από το σύνολο του έργου τους αλλά και από τις επεξεργασίες του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό, απ’ τον οποίον έχουν επιλεκτικά κρατηθεί για τη σημερινή περίσταση οι “Θέσεις του Απρίλη”, αποσπασμένες κι αυτές απ’ τη συνολική λογική για τις γενικές αρχές χάραξης στρατηγικής και τακτικής ανεξάρτητα από τόπο, χρόνο, επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων(5).
Η απόσπαση συγκεκριμένων κειμένων από το οργανικό σύνολο μιας εξελισσόμενης κοσμοθεωρίας είναι μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή επιχειρηματολογίας με τσιτάτα. Η επιχειρηματολογία λοιπόν για την αλληλεξάρτηση, ως λειψή που είναι οδηγεί (σκόπιμα ή όχι) σε καταδίκη των ιστορικών επεξεργασιών του ΚΚΕ που αφορούσαν σε επαναστατικό προτσές στην Ελλάδα μέσω δύο σταδίων, μια ανάλυση που μπορεί να μην είναι δόκιμη στο σημερινό ελληνικό καπιταλισμό, σηματοδότησε ωστόσο τη δράση του κόμματος κατά τα 3/4 της ιστορικής του διαδρομής και ήταν ο μοχλός συγκέντρωσης δυνάμεων για την (νικηφόρα ή όχι) σύγκρουση με το αστικό κράτος.
Η θεωρία της αλληλεξάρτησης, με βάση τις ρίζες και τα ντοκουμέντα που είδαμε πιο πάνω συγγενεύει με την αστική θεωρία του “Πολυπολικού Κόσμου” και της “Παγκοσμιοποίησης” και είναι κατάλοιπο της χαώδους πολιτικής περιόδου της αντεπανάστασης της ΕΣΣΔ που βασίζεται στο υπεραπλουστευτικό σχήμα: ο εκμεταλλευτής έχει τόση ανάγκη τον εξαρτώμενο όση ακριβώς ανάγκη έχει ο εξαρτώμενος τον εκμεταλλευτή του.
Η μη-απόρριψη του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης στον καπιταλισμό που δημιουργεί σχέσεις “ανισοτιμίας” στον αλληλεξαρτώμενο ιμπεριαλιστικό κόσμο, επιτείνει την αντιφατικότητα της έννοιας αυτής.
Ας δούμε τι λέει ο ίδιος ο Λένιν για την εξάρτηση στον “ιμπεριαλισμό”:
“Το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι μια τόσο μεγάλη, μπορούμε να πούμε, αποφασιστική δύναμη σε όλες τις οικονομικές και σ’ όλες τις διεθνείς σχέσεις, που είναι σε θέση να υποτάξει και υποτάσσει πραγματικά, ακόμα και κράτη που απολαμβάνουν την πιο πλήρη πολιτική ανεξαρτησία” (Β.Ι. Λένιν, Ο Ιμπεριαλισμός, το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού σελ. 95, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2005 )
“Μια και γίνεται λόγος για την αποικιακή πολιτική της εποχής του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού, είναι απαραίτητο να σημειώσουμε ότι το χρηματιστικό κεφάλαιο και η αντίστοιχη σ’ αυτή διεθνής πολιτική, που οδηγεί στον αγώνα των μεγάλων δυνάμεων για το οικονομικό και πολιτικό μοίρασμα του κόσμου, δημιουργούν ολόκληρη σειρά από μεταβατικές μορφές κρατικής εξάρτησης. Χαρακτηριστικές γι’ αυτήν την εποχή δεν είναι μόνο οι δυο βασικές ομάδες χωρών: οι χώρες που κατέχουν αποικίες και οι αποικιακές χώρες, αλλά και οι ποικίλες μορφές των εξαρτημένων χωρών που πολιτικά, τυπικά είναι ανεξάρτητες, στην πράξη όμως είναι μπλεγμένες στα δίχτυα της χρηματιστικής και διπλωματικής εξάρτησης”(Στο ίδιο, σελ 99 – υπογραμμίσεις του γράφοντος)
Οι βασικοί άξονες της επιχειρηματολογίας για την αλληλεξάρτηση δεν είναι λαθεμένοι αλλά είναι ανεπαρκείς. Ισχύουν οι σχέσεις ανισοτιμίας, η στρατηγικές επιδιώξεις των αστικών τάξεων κάθε χώρας, η αλληλοδιαπλοκή των οικονομιών.
Η χρήση της έννοιας “εξάρτηση” γινόταν σε αντιδιαστολή με την έννοια “ανεξαρτησία” η οποία τότε προκρινόταν ως εφικτός στόχος εντός του καπιταλισμού, ως αποτέλεσμα της αντιμονοπωλιακής αντιιμπεριαλιστικής πάλης του λαού, η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα έναν αρχικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας προς τη σοσιαλιστική κατεύθυνση. Αυτό που επιχειρείται ωστόσο σήμερα είναι να αποκοπεί επιλεκτικά και πάλι, το πρώτο στάδιο του επαναστατικού προτσές απ’ το δεύτερο, της σοσιαλιστικής επανάστασης δηλαδή και να τεκμηριωθεί με συρραφή ιστορικών στοιχείων και ντοκουμέντων ότι το ΚΚΕ παλιά ήταν οπορτουνιστικό όποτε έθετε ζήτημα σταδίων και συνεπές όταν δεν έθετε.
Κι ενώ στην ανάλυση του 15ου Συνεδρίου, ορθώς εγκαταλείπεται η λογική των σταδίων (λόγω της εν εξελίξει εκείνη την εποχή ολοκλήρωσης βασικών αστικών μετασχηματισμών που έφεραν την επίσημη ονομασία “εκσυγχρονισμός” και τις έφερε εις πέρας η ίδια η αστική τάξη μέσω του ΠΑΣΟΚ του Σημίτη) και προκρίνεται το καθήκον συγκρότησης μετώπου με στόχο το Σοσιαλισμό,υπονοείται σήμερα ότι η συγκρότηση του Αντιμονοπωλιακού Αντιιμπεριαλιστικού Δημοκρατικού Μετώπου είναι με άλλες λέξεις το παλιότερο αντιμονοπωλιακό αντιιμπεριαλιστικό δημοκρατικό πρώτο στάδιο επαναστατικών μετασχηματισμών, που είναι δυο τελείως διαφορετικά πράγματα. Η παράκαμψη του μετώπου και η εγκατάλειψή του, που συμπαρασύρει όλο το τυπικά εν ισχύ πρόγραμμα του ΚΚΕ στην πραγματικότητα δημιουργεί ένα τεράστιο κενό ανάμεσα στο κίνημα και την κατάληψη της εξουσίας, πρόκειται ουσιαστικά για μια αντεπαναστατική θέση που απομακρύνει από το στόχο της κατάληψης της εξουσίας από την εργατική τάξη και τους συμμάχους της δια της παράλειψης της τακτικής για τη συγκέντρωση δυνάμεων.
Η μετάβαση από το ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα σε άλλο είναι η μια πλευρά, η μετάβαση από τη μια εξουσία (την αστική) σε μια άλλη (στην εργατική μαζί με συμμάχους) είναι μια άλλη που δεν ταυτίζεται και δεν συμβαδίζει με την πρώτη. Πάντα μεσολαβεί μια ορισμένη περίοδος αστάθειας, περίοδος αντικατάστασης του παλιού κρατικού μηχανισμού απ’ τον καινούριο, περίοδο κατα την οποία σημειώνονται μεγάλες διακυμάνσεις στην ταξική πάλη που μπορεί να λάβει και ένοπλη μορφή.
Η ουσία όλων αυτών είναι ότι παρά την πείρα από την επανάσταση των μπολσεβίκων αλλά και την αρνητική πείρα από την κατάληψη της εξουσίας από αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις ανά τον κόσμο, η γενική απόρριψη ευέλικτων μορφών πολιτικής πάλης και η αντικατάστασή τους με τον ίδιο τον στόχο της πάλης, δημιουργεί έλλειμμα τακτικής το οποίο μεταφράζεται στη ζωή από την αποδυνάμωση του ΚΚΕ κυρίως εκλογικά όσο και σε διαδικασίες κινήματος. Είναι αδύνατον να μην το έχει αντιληφτεί αυτό η ηγετική ομάδα, όσο κι αν έχει απομακρυνθεί από τις μάζες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:
Η εισαγωγή και τεκμηρίωση της έννοιας “αλληλεξάρτηση”, η οποία έχει χαρακτηριστικά αριστερού και δεξιού οπορτουνισμού, δεν οδηγεί στη χάραξη σωστής στρατηγικής, θολώνει την αντίληψη για τον ιμπεριαλισμό στη σημερινή εποχή, δεν βοηθά στη συγκέντρωση δυνάμεων.
Η έννοια της αλληλεξάρτησης εντάσσεται στο πλαίσιο της απομάκρυνσης του ΚΚΕ με επαναστατική φρασεολογία από επαναστατικές θέσεις. Απαιτείται μεγαλύτερη μελέτη για να αποσαφηνιστούν οι αιτίες των επιλογών αυτών της ηγετικής τάσης στο ΚΚΕ καθ’ όλη την περίοδο της ανασυγκρότησης κι από το 16ο Συνέδριο κι εντεύθεν.
(1) Είναι προφανές ότι τόσο τα άρθρα του 2005 όσο και η παρέμβαση του Στ. Λουκά στον προσυνεδριακό διάλογο του 18ου, προέρχονται απ’ την ίδια πηγή (ανεξάρτητα αν αυτή είναι εν τέλει ο ίδιος ο Στ. Λουκάς). Προκύπτει το εξής ερωτηματικό: γιατί η έννοια της αλληλεξάρτησης εμφανίζεται ακριβώς την ίδια μέρα δημοσίευσης της απόφασης του 17ου Συνεδρίου (στο οποίο διατηρείται η θέση για την εξαρτημένη θέση της Ελλάδας) στη στήλη “ιδεολογία” και μάλιστα ανώνυμα και επανεμφανίζεται μετά από τέσσερα χρόνια επώνυμα;
Με βάση το γεγονός ότι ο Στ. Λουκάς είναι μέλος του Πολιτικού Γραφείου αλλά και υπεύθυνος σύνταξης στον “Ριζοσπάστη” η εξήγηση είναι μάλλον απλή: για περάσει η έννοια της αλληλεξάρτησης έπρεπε να εξασφαλιστεί ο ανάλογοςσυσχετισμός μέσα στο κόμμα, που δεν υπήρχε ακόμα στο 17ο συνέδριο αλλά επιτεύχθηκε τελικά στο 18ο. Και υπήρξαν αρκετές ανακατατάξεις στη σύνθεση τόσο της Κεντρικής Επιτροπής όσο του Πολιτικού Γραφείου κατ’ αυτήν την περίοδο, αποπέμφθηκαν από την Κεντρική Επιτροπή κάποια στελέχη και εισήλθαν άλλα.
(2) Για τις ιστορικές ρίζες της έννοιας “αλληλεξάρτηση”, στο βιβλίο του Βασίλη Λιόση, Ιμπεριαλισμός και Εξάρτηση (Εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα 2012) γίνεται μια εκτενής αναφορά στην τροτσκιστική προέλευση της έννοιας μέσα από τα δημοσιεύματα του “Σπάρτακου” των Μάξιμου και Πουλιόπουλου, ηγετικών φυσιογνωμιών στο χώρο του ελληνικού τροτσκισμού. Η ανάλυση των δύο ανδρών τη δεκαετία του 30 βασίζεται στην παραδοχή ότι η Ελλάδα έχει αποβάλλει ήδη τα ημιφεουδαρχικά χαρακτηριστικά της κι έτσι θα έπρεπε να προσαρμοστεί ανάλογα η στρατηγική του ΚΚΕ (σελ. 296-300). Η ανάλυσή τους αυτή διαψεύστηκε από την ίδια τη ζωή και από την ίδια τη αρνητική στάση των τροτσκιστών στη δημιουργία και δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.
(3) Σχετικά με την “απο-λενινοποίηση” βλ και “η απώλεια των λενινιστικών χαρακτηριστικών του ΚΚΕ” στον Εργ. Αγώνα. Η απομάκρυνση από τον Λένιν είναι κατα τεκμήριο οπορτουνιστική/ρεφορμιστική θεωρητική εκτροπή. Με τη συγκυρία του θανάτου του ιστορικού Eric Hobsabawm η ιστοσελίδα ecoleft αναδημοσιεύει τμήμα συνέντευξης του γνωστού ιστορικού που απέσυρε σε κάποια φάση της καριέρας του την υποστήριξή του στα “σοβιετικού τύπου καθεστώτα” και τάχθηκε υπέρ του ευρωκομμουνισμού. Ο Hobsbawm στη συνέντευξη έχει δηλώσει: “…το τέλος του επίσημου μαρξισμού της ΕΣΣΔ απελευθέρωσε τον Μαρξ από την ταύτισή του με τον λενινισμό και τα λενινιστικά καθεστώτα. ΄Εγινε έτσι δυνατό να ανακτηθεί η σκέψη του και εκείνο που είχε να πει σχετικά με τον κόσμο. Προπαντός, όμως, ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός που αναπτύχθηκε μετά το 1990 ήταν αυτό που είχε περιγράψει ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο”. Την περίοδο κατα την οποία δηλαδή αναπτύχθηκε η αστική θεωρία της παγκοσμιοποίησης και του πολυπολικού κόσμου.
(4) Η ψευδοεπιστημονική “διόρθωση” του Λένιν σχετικά με τον ιμπεριαλισμό έχει επισημανθεί σε παλιότερη δημοσίευση του ΕΑ.
(5) Ωστόσο, όλη αυτή η έμμεση και πολύ καλά διατυπωμένη σιωπηρή αμφισβήτηση του Λένιν έχει στόχο, όχι τόσο την ανάλυσή του για τον ιμπεριαλισμό όσο την ευέλικτη τακτική των μπολσεβίκων καθ’ όλη την περίοδο 1905-1917. Στον Β’ τόμο ο ιστορικός χρόνος απομονώνεται και ερευνάται στατικά όσον αφορά τον Απρίλη του 17 με τις περίφημες θέσεις, διότι όπως υποστηρίζεται στον τόμο, η παλιότερη στρατηγική των μπολσεβίκων αφορούσε μια περίοδο μετάβασης από τη φεουδαρχία στην προλεταριακή εξουσία, ενώ μετά τη Φεβρουαριανή Επανάσταση που εδραιώθηκε η αστική εξουσία άλλαξε η στρατηγική. Επομένως είναι ανεφάρμοστη μια τέτοια στρατηγική με χαρακτηριστικά προ του Φλεβάρη του 1905 στο σήμερα μια κι έχει πραγματοποιηθεί ο αστικός εκσυγχρονισμός προ πολλού (Δοκίμιο της Ιστορίας του ΚΚΕ, Β’ Τόμος, σελ. 20-21)
http://gregordergrieche.blogspot.gr/2012/10/blog-post_356.html#more
Δύο ερωτήματα στον αρθρογράφο:
1) Ζούμε ή όχι την ολοκλήρωση της φάσης του διεθνοποιημένου κεφάλαιου μετά την φάση του ¨ιμπεριαλισμού του 20ου αιώνα΄;
Σημ. “Στη θέση της παλιάς εθνικής αυτάρκειας και αυτοτέλειας έρχεται μια ολόπλευρη επικοινωνία, μια ολόπλευρη αλληλεξάρτηση των εθνών».
2) Μήπως, η ερμηνεία που δίνεις στο παραπάνω τσιτάτο δεν συνάδει με το ιστορικό σχήμα των Μαρξ – Ένγκελς (ιστορικός υλισμός): Απλά, μήπως συν– ράφεις;
Ακόμη πιο απλά: Πού αναφέρεται στο “Κομμουνιστικό Μανιφέστο” η δική σου ερμηνεία;
Σημ. Ο ιμπεριαλισμός του 20ου αιώνα δεν <<είχε>> διεθνοποιημένο κεφάλαιο αλλά εθνικές αστικές τάξεις.
Οδόφραγμα κριτικής.
Πέτρος Χαρκοβίτης Εργατικός Αγώνας
Η οικονομική κρίση δε συνιστά ένα αυτοτελές φαινόμενο, φουντώνει τις διακρατικές αντιθέσεις, φέρνει ανακατατάξεις μέσα στην ΕΕ, δυναμώνει τις ανισότιμες σχέσεις αλληλεξάρτησης”
(Συνέντευξη τύπου της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, 5/9/2012, Ριζοσπάστης, Πέμπτη 6/9/2012 σελ. 2)
Η εξάρτηση μιας χώρας από άλλες στο ιμπεριαλιστικό σύστημα υπήρξε για πολλά χρόνια κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης του ΚΚΕ για τον ελληνικό καπιταλισμό και συνδέεται άμεσα με τον καθορισμό της στρατηγικής και τακτικής του κόμματος.
Η έννοια της εξάρτησης έχει άμεση συνάφεια με μια σειρά άλλες έννοιες που συνθέτουν το σύνολο της αντίληψης ενός κομμουνιστικού κόμματος για τον καπιταλισμό της χώρας του και πώς πρέπει αυτό να δράσει για να επιτύχει τους στόχους του.
Οι έννοιες αυτές είναι : ο χαρακτήρας της επανάστασης, διακριτές φάσεις της επαναστατικής διαδικασίας (προτσές) κι αν υπάρχουν ή όχι, το καθήκον συγκρότησης (ή όχι) κοινωνικοπολιτικού μετώπου με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε κάθε ιστορική περίοδο, η συγκέντρωση δυνάμεων, η πολιτική συμμαχιών.
Όλα αυτά τα στοιχεία της πολιτικής του κομμουνιστικού κόμματος αναπτύσσονται παράλληλα και η τροποποίηση ενός απ’ αυτά επηρεάζει και τα υπόλοιπα. Για την ακρίβεια, η τροποποίηση ενός απ’ αυτά σημαίνει κάποια βαθιά αλλαγή στην αντίληψη του κόμματος για το χαρακτήρα της επανάστασης, του επαναστατικού προτσές γενικότερα.
Η έννοια της εξάρτησης εγκαταλείφθηκε σταδιακά από το ΚΚΕ από το 2000 έως τη σημερινή αρνητική συγκυρία για το κόμμα με αφανή πρόφαση ορισμένες αλλαγές στη στρατηγική του αντίληψη και αντικαταστάθηκε συνειδητά – χωρίς όμως να υπάρξει συγκεκριμένη τεκμηρίωση για την εν λόγω αλλαγή από κομματικό σώμα – με την έννοια της αλληλεξάρτησης. Η αλλαγή αυτή επομένως συμπαρέσυρε και τα υπόλοιπα οργανικά στοιχεία της ανάλυσης του ΚΚΕ, αλλά ασφαλώς, η αντικατάσταση μιας λεξούλας δεν είναι η αρχική αιτία για την μεταστροφή αυτή.
Έχει αναπτυχθεί μια ορισμένη αντιπαράθεση για το ζήτημα της εξάρτησης που ξεκινά από τους προσυνεδριακούς διαλόγους του ΚΚΕ για το 16ο, 17ο και 18ο συνέδριο και έχει επεκταθεί και σε άλλους πολιτικούς χώρους της αριστεράς.
Στο σημείωμα αυτό θα υποστηρίξουμε ότι η εισαγωγή της έννοιας της αλληλεξάρτησης στις αναλύσεις του ΚΚΕ δεν συνιστά κάποια ανάπτυξη της κοσμοθεωρίας με βάση την ιστορική και πολιτική πείρα του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, αντίθετα συνιστά θεωρητικοποίηση της αδυναμίας ή απροθυμίας του ΚΚΕ να αναλύσει ορθά τον ελληνικό καπιταλισμό και επομένως να χαράξει ορθή στρατηγική. Έχει ακουστεί και ο ισχυρισμός ότι το ΚΚΕ συνειδητά επιλέγει αυτή τη στρατηγική (μεταβάλλοντας όλα τα στοιχεία της ανάλυσής του που την επηρεάζουν) γνωρίζοντας εξ αρχής ότι είναι εσφαλμένη προκειμένου να συγκεράσει αριστερίστικες και δεξιές οπορτουνιστικές τάσεις στο εσωτερικό του ώστε να αποφύγει κάποια εσωτερική ρήξη ή για να συγκαλύψει με αριστερίστικο τρόπο κάποια βαθιά δεξιά στροφή του ως προς τις πραγματικές επιδιώξεις της ηγετικής πλειοψηφίας. Η κατα τα άλλα λογική αυτή άποψη αυτή είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί με βάση τον κομματικό τύπο.
Η ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Η έννοια της αλληλεξάρτησης εμφανίζεται συστηματικά σε σειρά τεσσάρων άρθρων της στήλης “Ιδεολογία” του “Ριζοσπάστη” που υπογράφονται από κάποιον “Λ.”από τις 20/2/2005 έως 13/3/2005, με το πρώτο άρθρο της σειράς να δημοσιεύεται την ίδια ημερομηνία δημοσίευσης της πολιτικής απόφασης του 17ου Συνεδρίου που είχε ήδη αποφανθεί ότι η θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα εξακολουθεί να είναι “ενδιάμεση και εξαρτημένη”.
Το πρώτο άρθρο της σειράς (20/2/2005) έχει τίτλο “για την αλληλεξάρτηση των καπιταλιστικών οικονομιών”. Ο αρθρογράφος εισάγει την έννοια βασιζόμενος σε απόσπασμα των Μάρξ-Ένγκελς από το “Κομμουνιστικό Μανιφέστο”: “Στη θέση της παλιάς εθνικής αυτάρκειας και αυτοτέλειας έρχεται μια ολόπλευρη επικοινωνία, μια ολόπλευρη αλληλεξάρτηση των εθνών».
Το συγκεκριμένο απόσπασμα από το έργο των Μαρξ – Ένγκελς αναφέρεται στο πρωτόγνωρο φαινόμενο της διεθνοποίησης του κεφαλαίου και της εξελισσόμενης αλλαγής στο κοινωνικοπολιτικό εποικοδόμημα που έμελλε να αλλάξει τον χάρτη των συνόρων των διαφόρων εθνών στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι την εποχή αυτή που γράφτηκε το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, στα τέλη του πρώτου μισού του 19ου αιώνα, μετά τη μεγάλη Γαλλική Επανάσταση που υπήρξε η κορυφαία αστική επανάσταση και επιτάχυνε τις αστικές επαναστάσεις που ακολούθησαν (και με τη γενική επικράτηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής), η έννοια έθνους-κράτους δεν είχε τα ίδια χαρακτηριστικά που είχε την εποχή του ιμπεριαλισμού, επιβίωναν ακόμα– παρά την επιταχυνόμενη φθορά τους – οι αυτοκρατορίες που είναι ο χαρακτηριστικός κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός της φεουδαρχίας: Ρωσική, Οθωμανική, Αυστροουγγρική, μεταβατικές ομοσπονδιακές κρατικές μορφές των Γερμανικών εθνών κλπ.
Η αλληλεξάρτηση των εθνών όπως την εννοούν οι Μαρξ – Ένγκελς αφορά στην επιτακτική ανάγκη των αστικών τάξεων, μέσω των αναπτυσσόμενων εμπορευματικών σχέσεων αναμεταξύ τους αλλά και την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, να υπερβούν τον φεουδαρχικό κοινωνικοοικονομικό σχηματισμό που αντικειμενικά παρεμπόδιζε τη διευρυμένη αναπαραγωγή κεφαλαίου.
Επομένως, η αναφορά στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο απ’ όπου αποσπάται μια συγκεκριμένη λεξούλα για να περιγράψει μια κατάσταση ανάμεσα στα σύγχρονα έθνη και τις σύγχρονες μορφές κράτους την εποχή του ιμπεριαλισμού και του χρηματιστικού κεφαλαίου, είναι άστοχη και ασαφής και συνιστά έναν κακό και χοντροκομμένο μαρξισμό που μοιάζει με τις εκλεκτικιστικές αστικές στρεβλώσεις του μαρξισμού.
Ο ίδιος ο αρθρογράφος υποστηρίζει:
“το φαινόμενο της αλληλοδιαπλοκής και αλληλεξάρτησης των καπιταλιστικών οικονομιών, δηλαδή η καπιταλιστική διεθνοποίηση εντείνεται με το πέρασμα από τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό στον μονοπωλιακό και οι μορφές εκδήλωσής της ακολουθούν την πορεία εξέλιξης του καπιταλισμού”
“Το αποικιοκρατικό σύστημα ήταν μια ορισμένη μορφή ενσάρκωσης της καπιταλιστικής διεθνοποίησης, στην εποχή που ο καπιταλισμός ορμητικά διεκδικούσε την εδραίωσή του. Στην εποχή που, λόγω της ανισόμετρης ανάπτυξης του καπιταλισμού, δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί η διαδικασία διαμόρφωσης των αστικών εθνικών κρατών στις άλλες ηπείρους και η εξάλειψη των φεουδαρχικών υπολειμμάτων.”
“Το ζήτημα της εξάρτησης καπιταλιστικών κρατών σε υποδεέστερη θέση στην πυραμίδα του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος δεν μπορούμε να το εξετάζουμε έξω από την αλληλεξάρτηση των ισχυρών καπιταλιστικών κρατών με τα υποδεέστερα. Το ισχυρό κράτος, δηλαδή η ισχυρή καπιταλιστική οικονομία, έχει ανάγκη την υποδεέστερη. Χωρίς αυτήν, χωρίς την εξαγωγή κεφαλαίων και εμπορευμάτων σ’ αυτήν, το κεφάλαιο δυσκολεύεται στην αναπαραγωγή του. Το ίδιο, βεβαίως, ισχύει και για την υποδεέστερη. Χωρίς τη διαπλοκή της με την ισχυρή καπιταλιστική οικονομία κινδυνεύει.”
Το κείμενο ολοκληρώνει με την εξής φράση: “Η κατάργηση του καπιταλισμού θα καταργήσει και την εξάρτηση”
Το δεύτερο άρθρο της σειράς (27/2/2005) φέρει τον τίτλο “υποδεέστερη και εξαρτημένη σχέση στο ιμπεριαλιστικό σύστημα”. Στα άρθρα γενικά δεν καταργείται αμέσως ο όρος “εξαρτημένος-η”.
“…η πολιτική που εφαρμόζεται από τις αστικές κυβερνήσεις στην Ελλάδα, και η εσωτερική και η εξωτερική, αντανακλά και την υποδεέστερη και εξαρτημένη θέση του ελληνικού καπιταλισμού και οι όποιες επιλογές εμφανίζονται ως «αναγκαστική εφαρμογή», με την έννοια ότι οι αστικές κυβερνήσεις δεν αντιτάσσονται σ’ αυτές, παρά τη φαινομενικά αρνητική επίδραση στη χώρα, είναι συνειδητές επιλογές που προκύπτουν από τη θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα και ωφελούν τα συμφέροντα του κεφαλαίου γενικά.”
Η “εξαρτημένη Ελλάδα” εδώ αντικαθίσταται με τον “εξαρτημένο Ελληνικό καπιταλισμό” με την προφανή παραδοχή ότι, οι επιλογές της αστικής τάξης σε μια χώρα γίνεται με γνώμονα το συμφέρον της, επομένως και οι επιλογές του πολιτικού προσωπικού της αστικής τάξης, των αστικών κυβερνήσεων δεν γίνονται λόγω εξαναγκασμών αλλά με τη συμμετοχή και τη συναίνεσή τους.
Ακολουθούν άλλα δυο άρθρα, το τρίτο άρθρο (6/3/2005) φέρει τίτλο “για την εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων” και το τέταρτο άρθρο (13/5/2005) “η αλληλεπίδραση εθνικου-διεθνικού και η εξάρτηση”
“Αν εξαλειφθεί η εξάρτηση του ελληνικού καπιταλισμού θα καταργηθούν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, που είναι η πηγή των δεινών των λαϊκών στρωμάτων, αφού είναι εκμεταλλευτικές σχέσεις;
Επομένως, αυτό που πρέπει να ενδιαφέρει πρωταρχικά το κίνημα της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, είναι η κατάργηση της οικονομικής βάσης, του καπιταλισμού, και όχι μόνο η κατάργηση των ανισότιμων πολιτικών σχέσεων, που σε τελευταία ανάλυση, ακολουθούν τη νομοτελειακή πορεία του καπιταλισμού, λόγω της νομοτελειακής πορείας της καπιταλιστικής διεθνοποίησης σε συνθήκες αντικειμενικά ανισόμετρης ανάπτυξης. Η κατάργηση του καπιταλισμού θα καταργήσει και την εξάρτηση.”
Η ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία, με απαράλλαχτο το λεξιλόγιο μάλιστα επανεμφανίζεται στις (25/1/2009) σε άρθρο ανοιχτά υπογεγραμμένο από τον Στέφανο Λουκά, μέλος του ΠΓ, κατά την περίοδο του Προσυνεδριακού Διαλόγου για το 18ο Συνέδριο (1).
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο επιπλέον ιστορικά ντοκουμέντα που κάνουν λόγο για την “αλληλεξάρτηση” των οποίων η προέλευση και ιδεολογική ταυτότητα είναι απολύτως χαρακτηριστικά:
Το πρώτο είναι τμήμα από την εισήγηση του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο 27ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ:
“Η πορεία της ιστορίας, της κοινωνικής προόδου, απαιτεί ολοένα και πιο επίμονα την εποικοδομητική δημιουργική κοινή δράση των κρατών και λαών στην κλίμακα ολόκληρου του πλανήτη μας. Όχι μόνο απαιτεί, αλλά και δημιουργεί τις απαραίτητες πολιτικές, κοινωνικές και υλικές προϋποθέσεις γι’ αυτό.
Μια τέτοια κοινή δράση είναι απαραίτητη για να αποτραπεί η πυρηνική καταστροφή και να επιβιώσει ο πολιτισμός. Είναι απαραίτητη, ώστε και άλλα πανανθρώπινα προβλήματα που γίνονται συνεχώς οξύτερα να λυθούν επίσης από κοινού, προς το συμφέρον όλων. Η διαλεκτική της σημερινής εξέλιξης συνίσταται σ’ ένα συνδυασμό συναγωνισμού κι αντιπαράθεσης μεταξύ των δυο συστημάτων σε μια αυξανόμενη τάση προς την αλληλεξάρτηση των χωρών της διεθνούς κοινότητας. Έτσι ακριβώς, μέσα από την πάλη των αντιθέτων, δύσκολα κι ως ένα βαθμό ψηλαφιστά, διαμορφώνεται ο αντιφατικός αλλά αλληλοεξαρτούμενος και κατα πολύ ενιαίος κόσμος”. (η υπογράμμιση απ’ το πρωτότυπο, Μ. Γκορμπατσόφ, Πολιτική Εισήγηση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ στο 27ο Συνέδριο του Κόμματος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1986)
Το άλλο ντοκουμέντο αφορά στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Φλεβάρης 91) στο οποίο ήταν έντονη η πίεση από τις οπορτουνιστικές δυνάμεις που αποσπάστηκαν απ’ το ΚΚΕ και οδήγησαν αμέσως στη διεξαγωγή του 14ου Συνεδρίου το Δεκέμβρη του ίδιου έτους. Η πολιτική απόφαση που συνδιαμορφώθηκε απ’ τις αντιτιθέμενες “τάσεις” στο εσωτερικό του κόμματος είναι μια απέλπιδα προσπάθεια συγκερασμού αντίθετων απόψεων. Χαρακτηριστική είναι η θέση 5:“Η διαρθρωτική αναπροσαρμογή και οι αντιθέσεις του καπιταλιστικού συστήματος”:
“Οι αλλαγές που συντελούνται στην εποχή μας δεν μεταβάλλουν τη φύση του καπιταλισμού. Η κοινωνικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας έχει διευρυνθεί σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα οδηγώντας στην ένταση της αλληλεξάρτησης και στο βάθεμα του καταμερισμού της εργασίας.” (Προγραμματικά Ντοκουμέντα, σελ. 406)
Η έννοια “αλληλεξάρτηση” εξαφανίζεται αμέσως μετά στο 14ο συνέδριο όπου, παρά τις όποιες φραστικές εκτροπές η θέση περί εξαρτημένης Ελλάδας δεν αλλάζει και επανέρχεται με τα κείμενα που αναφέραμε πιο πάνω. Οι ρίζες επομένως της έννοιας αυτής βρίσκονται, αφ’ ενός μεν στον αρχειομαρξισμό και τον νεοτροτσκισμό, αφ’ ετέρου στην Γκορμπατσοφική περίοδο της αντεπανάστασης και της διάσπασης του ΚΚΕ.(2)
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Στα προαναφερθέντα κείμενα που εισάγουν ημι-επίσημα την έννοια της αλληλεξάρτησης ένα είναι το χαρακτηριστικό τους: ενώ ο πυρήνας τους είναι ο μονοπωλιακός καπιταλισμός, ο καπιταλισμός την περίοδο του ιμπεριαλισμού, δεν υπάρχει απολύτως καμμία αναφορά στο έργο του Λένιν “ο ιμπεριαλισμός, το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού” που συνιστά τη βασικότερη συνεισφορά του Λένιν στην κοσμοθεωρία, την παραπέρα ανάπτυξή της, το βασικό λόγο για τον οποίο η κοσμοθεωρία έλαβε το δεύτερο συνθετικό της ως “μαρξισμός-λενινισμός”. Είναι αδιανόητο, σε ένα μαρξιστικό-λενινιστικό κόμμα να αφαιρείται ως εργαλείο ανάλυσης της εκάστοτε κοινωνίας η λενινιστική παρακαταθήκη ως συμπύκνωση της πείρας του κομμουνιστικού κινήματος την εποχή των μπολσεβίκων.
Η μήτρα αυτών των άρθρων του ανώνυμου “Λ.”, είναι μια διάλεξη του ΠΓ με τίτλο“Ιδεολογικά ζητήματα σχετικά με την καπιταλιστική οικονομία” που δημοσιεύτηκε στην ΚΟΜΕΠ, (τ.2, 2002) και στην οποία κάνει μια-δυο αναφορές ο αρθρογράφος. Στη διάλεξη αυτή, παρά τον γενικά σωστό αξόνά της πάνω σε ζητήματα εξέλιξης του καπιταλισμού (ώστε να μην έρθουν σε σύγκρουση με τους άξονες του Προγράμματος του κόμματος) υπάρχει το σπέρμα της αμφισβήτησης του ίδιου του Λένιν όσον αφορά τη συνεισφορά του στην ανάπτυξη της κοσμοθεωρίας (3)
Αναφέρεται στην εισαγωγή:
“Ο Λένιν στο έργο του, λόγω και των συγκεκριμένων αναγκών της εποχής του, για την πραγματοποίηση της σοσιαλιστικής επανάστασης και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, προχωρά σε συγκεκριμένες αναλύσεις όσον αφορά την ανισόμετρη ανάπτυξη, τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, τη θέση χωρών στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα.” Εδώ αναφαίνεται μια ορισμένη αποστασιοποίηση από το έργο του Λένιν με γνώμονα “τις συγκεκριμένες ανάγκες της εποχής του”.
Παρακάτω στο κεφάλαιο με τίτλο “βασικοί δείκτες… κλπ” αφού πρώτα γίνεται αναφορά στην “συμβατική” ιστορική περιοδολόγηση του καπιταλισμού που υιοθετήθηκε απ’ τον Λένιν (ενώ πιο πάνω γίνεται και εικονική κριτική σε κάποιους “αντιλενινιστές” οπορτουνιστές) καταλήγει:
“Στο «Κεφάλαιο» διερευνώνται οι οικονομικές μορφές, η μετοχική επιχείρηση, το συνεταιριστικό εργοστάσιο, που πιστοποιούν ότι η εξέλιξη των σχέσεων παραγωγής έφτασε σε ένα ανώτατο στάδιο, επομένως δεν υπάρχει άλλο περιθώριο αλλαγής μορφής για να «χωρέσουν» τις αναπτυσσόμενες παραγωγικές δυνάμεις. Πρόκειται για την έναρξη του ανώτατου σταδίου του καπιταλισμού, του ιμπεριαλισμού ή της εποχής του χρηματιστικού κεφαλαίου.
Η συμβολή του Μαρξ είναι καθοριστική γιατί αναφέρεται στην εξέλιξη του κοινωνικού πυρήνα, της σχέσης παραγωγής (…) Με άλλα λόγια όλα εκείνα τα στοιχεία που εμφανίζονται αργότερα στην οικονομική ανάλυση του ιμπεριαλισμού από το Λένιν και άλλους μαρξιστές”.
Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε καμμιά ουσιαστική συμβολή του Λένιν στην κοσμοθεωρία καθώς τα είχε πει όλα ήδη ο Μαρξ (που αυτό είναι η μισή αλήθεια) κι έτσι κι ο Λένιν κατατάσσεται στο σωρό των “άλλων” μαρξιστών.
Η έμμεση άρνηση του έργου του Λένιν συνιστά άρνηση της επεξεργασίας του για τον Ιμπεριαλισμό της εποχή του χρηματιστικού κεφαλαίου, ή ακριβέστερα (όσον αφορά τη σημερινή ανάλυση του ΚΚΕ) διαστρέβλωση της έννοιας του Ιμπεριαλισμού. Ο αντι-λενινισμός στο κομμουνιστικό κίνημα υπήρξε η βάση του ευρω-κομμουνισμού και η αμφισβήτηση των επεξεργασιών του σχετικά με τον Ιμπεριαλισμό εκπροσωπήθηκε στην Ελλάδα από το περιοδικό “Θέσεις” και τον κορυφαίο ιδεολογικό εκπρόσωπο του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ Γιάννη Μηλιό (4)
Δεν είναι τυχαίο που η “Σύγχρονη Εποχή”, ο κομματικός εκδοτικός οίκος τα τελευταία χρόνια έχει εκδώσει συλλογές έργων αποκλειστικά των Μαρξ – Ένγκελς (“Κείμενα για την οικονομική κρίση”, “Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας” Κ. Μαρξ,“Κείμενα για την οικονομία και την πολιτική” Φ. Ένγκελς) αποσπασμένα από το σύνολο του έργου τους αλλά και από τις επεξεργασίες του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό, απ’ τον οποίον έχουν επιλεκτικά κρατηθεί για τη σημερινή περίσταση οι “Θέσεις του Απρίλη”, αποσπασμένες κι αυτές απ’ τη συνολική λογική για τις γενικές αρχές χάραξης στρατηγικής και τακτικής ανεξάρτητα από τόπο, χρόνο, επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων(5).
Η απόσπαση συγκεκριμένων κειμένων από το οργανικό σύνολο μιας εξελισσόμενης κοσμοθεωρίας είναι μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή επιχειρηματολογίας με τσιτάτα. Η επιχειρηματολογία λοιπόν για την αλληλεξάρτηση, ως λειψή που είναι οδηγεί (σκόπιμα ή όχι) σε καταδίκη των ιστορικών επεξεργασιών του ΚΚΕ που αφορούσαν σε επαναστατικό προτσές στην Ελλάδα μέσω δύο σταδίων, μια ανάλυση που μπορεί να μην είναι δόκιμη στο σημερινό ελληνικό καπιταλισμό, σηματοδότησε ωστόσο τη δράση του κόμματος κατά τα 3/4 της ιστορικής του διαδρομής και ήταν ο μοχλός συγκέντρωσης δυνάμεων για την (νικηφόρα ή όχι) σύγκρουση με το αστικό κράτος.
Η θεωρία της αλληλεξάρτησης, με βάση τις ρίζες και τα ντοκουμέντα που είδαμε πιο πάνω συγγενεύει με την αστική θεωρία του “Πολυπολικού Κόσμου” και της “Παγκοσμιοποίησης” και είναι κατάλοιπο της χαώδους πολιτικής περιόδου της αντεπανάστασης της ΕΣΣΔ που βασίζεται στο υπεραπλουστευτικό σχήμα: ο εκμεταλλευτής έχει τόση ανάγκη τον εξαρτώμενο όση ακριβώς ανάγκη έχει ο εξαρτώμενος τον εκμεταλλευτή του.
Η μη-απόρριψη του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης στον καπιταλισμό που δημιουργεί σχέσεις “ανισοτιμίας” στον αλληλεξαρτώμενο ιμπεριαλιστικό κόσμο, επιτείνει την αντιφατικότητα της έννοιας αυτής.
Ας δούμε τι λέει ο ίδιος ο Λένιν για την εξάρτηση στον “ιμπεριαλισμό”:
“Το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι μια τόσο μεγάλη, μπορούμε να πούμε, αποφασιστική δύναμη σε όλες τις οικονομικές και σ’ όλες τις διεθνείς σχέσεις, που είναι σε θέση να υποτάξει και υποτάσσει πραγματικά, ακόμα και κράτη που απολαμβάνουν την πιο πλήρη πολιτική ανεξαρτησία” (Β.Ι. Λένιν, Ο Ιμπεριαλισμός, το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού σελ. 95, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2005 )
“Μια και γίνεται λόγος για την αποικιακή πολιτική της εποχής του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού, είναι απαραίτητο να σημειώσουμε ότι το χρηματιστικό κεφάλαιο και η αντίστοιχη σ’ αυτή διεθνής πολιτική, που οδηγεί στον αγώνα των μεγάλων δυνάμεων για το οικονομικό και πολιτικό μοίρασμα του κόσμου, δημιουργούν ολόκληρη σειρά από μεταβατικές μορφές κρατικής εξάρτησης. Χαρακτηριστικές γι’ αυτήν την εποχή δεν είναι μόνο οι δυο βασικές ομάδες χωρών: οι χώρες που κατέχουν αποικίες και οι αποικιακές χώρες, αλλά και οι ποικίλες μορφές των εξαρτημένων χωρών που πολιτικά, τυπικά είναι ανεξάρτητες, στην πράξη όμως είναι μπλεγμένες στα δίχτυα της χρηματιστικής και διπλωματικής εξάρτησης”(Στο ίδιο, σελ 99 – υπογραμμίσεις του γράφοντος)
Οι βασικοί άξονες της επιχειρηματολογίας για την αλληλεξάρτηση δεν είναι λαθεμένοι αλλά είναι ανεπαρκείς. Ισχύουν οι σχέσεις ανισοτιμίας, η στρατηγικές επιδιώξεις των αστικών τάξεων κάθε χώρας, η αλληλοδιαπλοκή των οικονομιών.
Η χρήση της έννοιας “εξάρτηση” γινόταν σε αντιδιαστολή με την έννοια “ανεξαρτησία” η οποία τότε προκρινόταν ως εφικτός στόχος εντός του καπιταλισμού, ως αποτέλεσμα της αντιμονοπωλιακής αντιιμπεριαλιστικής πάλης του λαού, η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα έναν αρχικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας προς τη σοσιαλιστική κατεύθυνση. Αυτό που επιχειρείται ωστόσο σήμερα είναι να αποκοπεί επιλεκτικά και πάλι, το πρώτο στάδιο του επαναστατικού προτσές απ’ το δεύτερο, της σοσιαλιστικής επανάστασης δηλαδή και να τεκμηριωθεί με συρραφή ιστορικών στοιχείων και ντοκουμέντων ότι το ΚΚΕ παλιά ήταν οπορτουνιστικό όποτε έθετε ζήτημα σταδίων και συνεπές όταν δεν έθετε.
Κι ενώ στην ανάλυση του 15ου Συνεδρίου, ορθώς εγκαταλείπεται η λογική των σταδίων (λόγω της εν εξελίξει εκείνη την εποχή ολοκλήρωσης βασικών αστικών μετασχηματισμών που έφεραν την επίσημη ονομασία “εκσυγχρονισμός” και τις έφερε εις πέρας η ίδια η αστική τάξη μέσω του ΠΑΣΟΚ του Σημίτη) και προκρίνεται το καθήκον συγκρότησης μετώπου με στόχο το Σοσιαλισμό,υπονοείται σήμερα ότι η συγκρότηση του Αντιμονοπωλιακού Αντιιμπεριαλιστικού Δημοκρατικού Μετώπου είναι με άλλες λέξεις το παλιότερο αντιμονοπωλιακό αντιιμπεριαλιστικό δημοκρατικό πρώτο στάδιο επαναστατικών μετασχηματισμών, που είναι δυο τελείως διαφορετικά πράγματα. Η παράκαμψη του μετώπου και η εγκατάλειψή του, που συμπαρασύρει όλο το τυπικά εν ισχύ πρόγραμμα του ΚΚΕ στην πραγματικότητα δημιουργεί ένα τεράστιο κενό ανάμεσα στο κίνημα και την κατάληψη της εξουσίας, πρόκειται ουσιαστικά για μια αντεπαναστατική θέση που απομακρύνει από το στόχο της κατάληψης της εξουσίας από την εργατική τάξη και τους συμμάχους της δια της παράλειψης της τακτικής για τη συγκέντρωση δυνάμεων.
Η μετάβαση από το ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα σε άλλο είναι η μια πλευρά, η μετάβαση από τη μια εξουσία (την αστική) σε μια άλλη (στην εργατική μαζί με συμμάχους) είναι μια άλλη που δεν ταυτίζεται και δεν συμβαδίζει με την πρώτη. Πάντα μεσολαβεί μια ορισμένη περίοδος αστάθειας, περίοδος αντικατάστασης του παλιού κρατικού μηχανισμού απ’ τον καινούριο, περίοδο κατα την οποία σημειώνονται μεγάλες διακυμάνσεις στην ταξική πάλη που μπορεί να λάβει και ένοπλη μορφή.
Η ουσία όλων αυτών είναι ότι παρά την πείρα από την επανάσταση των μπολσεβίκων αλλά και την αρνητική πείρα από την κατάληψη της εξουσίας από αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις ανά τον κόσμο, η γενική απόρριψη ευέλικτων μορφών πολιτικής πάλης και η αντικατάστασή τους με τον ίδιο τον στόχο της πάλης, δημιουργεί έλλειμμα τακτικής το οποίο μεταφράζεται στη ζωή από την αποδυνάμωση του ΚΚΕ κυρίως εκλογικά όσο και σε διαδικασίες κινήματος. Είναι αδύνατον να μην το έχει αντιληφτεί αυτό η ηγετική ομάδα, όσο κι αν έχει απομακρυνθεί από τις μάζες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:
Η εισαγωγή και τεκμηρίωση της έννοιας “αλληλεξάρτηση”, η οποία έχει χαρακτηριστικά αριστερού και δεξιού οπορτουνισμού, δεν οδηγεί στη χάραξη σωστής στρατηγικής, θολώνει την αντίληψη για τον ιμπεριαλισμό στη σημερινή εποχή, δεν βοηθά στη συγκέντρωση δυνάμεων.
Η έννοια της αλληλεξάρτησης εντάσσεται στο πλαίσιο της απομάκρυνσης του ΚΚΕ με επαναστατική φρασεολογία από επαναστατικές θέσεις. Απαιτείται μεγαλύτερη μελέτη για να αποσαφηνιστούν οι αιτίες των επιλογών αυτών της ηγετικής τάσης στο ΚΚΕ καθ’ όλη την περίοδο της ανασυγκρότησης κι από το 16ο Συνέδριο κι εντεύθεν.
(1) Είναι προφανές ότι τόσο τα άρθρα του 2005 όσο και η παρέμβαση του Στ. Λουκά στον προσυνεδριακό διάλογο του 18ου, προέρχονται απ’ την ίδια πηγή (ανεξάρτητα αν αυτή είναι εν τέλει ο ίδιος ο Στ. Λουκάς). Προκύπτει το εξής ερωτηματικό: γιατί η έννοια της αλληλεξάρτησης εμφανίζεται ακριβώς την ίδια μέρα δημοσίευσης της απόφασης του 17ου Συνεδρίου (στο οποίο διατηρείται η θέση για την εξαρτημένη θέση της Ελλάδας) στη στήλη “ιδεολογία” και μάλιστα ανώνυμα και επανεμφανίζεται μετά από τέσσερα χρόνια επώνυμα;
Με βάση το γεγονός ότι ο Στ. Λουκάς είναι μέλος του Πολιτικού Γραφείου αλλά και υπεύθυνος σύνταξης στον “Ριζοσπάστη” η εξήγηση είναι μάλλον απλή: για περάσει η έννοια της αλληλεξάρτησης έπρεπε να εξασφαλιστεί ο ανάλογοςσυσχετισμός μέσα στο κόμμα, που δεν υπήρχε ακόμα στο 17ο συνέδριο αλλά επιτεύχθηκε τελικά στο 18ο. Και υπήρξαν αρκετές ανακατατάξεις στη σύνθεση τόσο της Κεντρικής Επιτροπής όσο του Πολιτικού Γραφείου κατ’ αυτήν την περίοδο, αποπέμφθηκαν από την Κεντρική Επιτροπή κάποια στελέχη και εισήλθαν άλλα.
(2) Για τις ιστορικές ρίζες της έννοιας “αλληλεξάρτηση”, στο βιβλίο του Βασίλη Λιόση, Ιμπεριαλισμός και Εξάρτηση (Εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα 2012) γίνεται μια εκτενής αναφορά στην τροτσκιστική προέλευση της έννοιας μέσα από τα δημοσιεύματα του “Σπάρτακου” των Μάξιμου και Πουλιόπουλου, ηγετικών φυσιογνωμιών στο χώρο του ελληνικού τροτσκισμού. Η ανάλυση των δύο ανδρών τη δεκαετία του 30 βασίζεται στην παραδοχή ότι η Ελλάδα έχει αποβάλλει ήδη τα ημιφεουδαρχικά χαρακτηριστικά της κι έτσι θα έπρεπε να προσαρμοστεί ανάλογα η στρατηγική του ΚΚΕ (σελ. 296-300). Η ανάλυσή τους αυτή διαψεύστηκε από την ίδια τη ζωή και από την ίδια τη αρνητική στάση των τροτσκιστών στη δημιουργία και δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.
(3) Σχετικά με την “απο-λενινοποίηση” βλ και “η απώλεια των λενινιστικών χαρακτηριστικών του ΚΚΕ” στον Εργ. Αγώνα. Η απομάκρυνση από τον Λένιν είναι κατα τεκμήριο οπορτουνιστική/ρεφορμιστική θεωρητική εκτροπή. Με τη συγκυρία του θανάτου του ιστορικού Eric Hobsabawm η ιστοσελίδα ecoleft αναδημοσιεύει τμήμα συνέντευξης του γνωστού ιστορικού που απέσυρε σε κάποια φάση της καριέρας του την υποστήριξή του στα “σοβιετικού τύπου καθεστώτα” και τάχθηκε υπέρ του ευρωκομμουνισμού. Ο Hobsbawm στη συνέντευξη έχει δηλώσει: “…το τέλος του επίσημου μαρξισμού της ΕΣΣΔ απελευθέρωσε τον Μαρξ από την ταύτισή του με τον λενινισμό και τα λενινιστικά καθεστώτα. ΄Εγινε έτσι δυνατό να ανακτηθεί η σκέψη του και εκείνο που είχε να πει σχετικά με τον κόσμο. Προπαντός, όμως, ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός που αναπτύχθηκε μετά το 1990 ήταν αυτό που είχε περιγράψει ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο”. Την περίοδο κατα την οποία δηλαδή αναπτύχθηκε η αστική θεωρία της παγκοσμιοποίησης και του πολυπολικού κόσμου.
(4) Η ψευδοεπιστημονική “διόρθωση” του Λένιν σχετικά με τον ιμπεριαλισμό έχει επισημανθεί σε παλιότερη δημοσίευση του ΕΑ.
(5) Ωστόσο, όλη αυτή η έμμεση και πολύ καλά διατυπωμένη σιωπηρή αμφισβήτηση του Λένιν έχει στόχο, όχι τόσο την ανάλυσή του για τον ιμπεριαλισμό όσο την ευέλικτη τακτική των μπολσεβίκων καθ’ όλη την περίοδο 1905-1917. Στον Β’ τόμο ο ιστορικός χρόνος απομονώνεται και ερευνάται στατικά όσον αφορά τον Απρίλη του 17 με τις περίφημες θέσεις, διότι όπως υποστηρίζεται στον τόμο, η παλιότερη στρατηγική των μπολσεβίκων αφορούσε μια περίοδο μετάβασης από τη φεουδαρχία στην προλεταριακή εξουσία, ενώ μετά τη Φεβρουαριανή Επανάσταση που εδραιώθηκε η αστική εξουσία άλλαξε η στρατηγική. Επομένως είναι ανεφάρμοστη μια τέτοια στρατηγική με χαρακτηριστικά προ του Φλεβάρη του 1905 στο σήμερα μια κι έχει πραγματοποιηθεί ο αστικός εκσυγχρονισμός προ πολλού (Δοκίμιο της Ιστορίας του ΚΚΕ, Β’ Τόμος, σελ. 20-21)
http://gregordergrieche.blogspot.gr/2012/10/blog-post_356.html#more
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου